?

Log in

No account? Create an account

Previous Entry Share Next Entry
Падарожжа ў мінулае...(на беларускай мове)
joeck_12
На свой Дзень нараджэння на мінулым тыдні я пажадала наведаць музей на вольным паветры Шцюбінг (Stübing). У Аўстрыі ён, мабыць, самы вялікі, а таксама належыць на 10 буйнейшых музеяў на вольным паветры ва ўсёй Еўропе. Адзначаны “знакам якасці музеяў” арганізацыі UNESCO.

Музей раскінуйся на 2,5-3 кіламетры ўздоўж маляўнічага берага рачулкі Мур.










Адметная рыса – усе будынкі і пабудовы там арыгінальныя, сапраўдныя, не “навадзел”. Усе яны паходзяць з 16-18 стагоддзяў. Ніякага “лубка”, фарбавання, лакіравання, наўмыснага ўпрыгожвання і кітча для турыстаў. Усе захавалася менавіта ў такім стане, “як тады”.




На тэрыторыi музея пабудовы стаяць асобнымi групамi, па рэгiенах - тырольская група будынкаў, штырыйская група будынкаў, карынтская група будынкаў i так далей...




Музей атрымаў (ці набыў?) усе пабудовы ад уладальнікаў, якія збіраліся іх знесці. Іх разабралі па бярвенням і дошкам, перавезлі на тэррыторыю музея і старанна сабралі зноў.

У кожны дом можна ўвайсці і на ўласныя вочы паглядзець на мэблю, рэчы штодзеннага побыту.

Пачуцце сапраўднасці ...Здаецца, што ты зайшоў у нязручны час, калі сяляне адсутнічаюць, працуюць на палетках, але хутка вернуцца дадому, пачнуць гатаваць ежу, пачнуць нешта майстраваць...



Энергетыка у дамах неверагодная .... Колькі пакаленняў людей бачылі гэтыя сцены? Колькі лёсаў прайшло перед імі? Сведкамі якіх падзей ці нават трагэдый яны былі?








Некаторыя жылыя памяшканні цемныя і няўтульныя. Нават у сонечны дзень там пануюць прыцемкі. А некаторыя вельмі прыгожыя, з пабеленнымі сценамі – ад гэтага ў пакоі светла і ўтульна Наколькі мне вядома, бяліць сцены ў дамах пачалі адносна нядаўна – гадоў 200-150 таму, таму ў больш старых дамах сцены - голыя бярвенні. Але не толькі гэта...Напэўна таксама залежыла ад фінансавага становішча гаспадара – утульнасць і прыгажосць каштавала грошай.

Маленькія вакенцы былі распаўсюджаны ў старыя часы, калі шкло для шыб было дарагое, а таксама каб цеплыня ў хаце захоўвалася даўжэй.




Вясковая школа (канец 18-га стагоддзя). У другой палове 18-га стагоддзя была ўведзена абавязковая пачатковая адукацыя для дзяцей усіх груп насельніцтва. Праўда, у школу вясковыя дзеці хадзілі ў асноўным узімку, калі працы было меней. Пра адукацыю дзяўчынак наогул мала клапаціліся – навучылася чытаць-пісаць і хопіць з яе.
Тады настаўнік жыў у каморцы пры школьным будынку, а вясковыя жыхары былі абавязаны забяспечваць яго харчамі.

Злева рукамойнік, справа – лічыльнікі. З-за адсутнасці папяровых сшыткаў кожны вучань пісаў крэйдай на асобнай маленькай грыфельнай дошчачцы і потым выціраў анучай.



Дом з правінцыі Тыроль (год пабудовы -1674):







Дом селяніна з правінцыі Штырыя (пабудаваны ў 16 стагоддзі):


















Маслабойка:



Падлога ў хаце - мама дарагая...



Дом прыдунайскага регіёну (16 стагоддзе):









На першым плане бачны дзіцячыя "хадункі" (нават мой 13-гадовы сын здагадаўся пра прызначэнне гэтай рэчы):



Дом з Тыролі (16 ці 17 стагоддзе):

Нават палеткi на тэррыторыі музея нечым засеяны:













У гэта прыстасаванне запрагалi якую-небудзь жывеліну, каб яна хадзіла па кругу, і якія-небудзь ягады ці арэхі церліся.



Тыповы дом у Штырыі (зяленая фарба гэта фарба регіёну, які яшчэ завецца «зяленым сэрцам Аўстрыі» з-за шматлікасці лясоў):



У старадаўнія часы ў альпіскім регіёне асноўным метадам захоўвання мяса ад псавання было вэнджанне. Вось гэта 400-гадовая печ прызначалася менавіта для вэнджання мяса.



А гэта печ для акурвання (нарыхтаванне чарнасліву, сушаных абрыкос, ігруш і іншай садавіны). Унізе вогнішча, а ўверсе дым.



Акураную садавіну любілі ўжываць для прыгатавання святочнага салодкага хлеба – нешта накшталт пернікаў ці мядовіка. Асабліва ў калядны час.



Малацілка:



Печ для выпечкі хлеба. Хлеб раней сяляне пяклі раз у два тыдні – і адразу шмат боханаў.



Сенасушылка:



Сховішча збожжа (збожжа заўседы захоўвалася ўверсе, пад самым дахам, каб пацукі і вільготнасць не дасталі).



Сараі і іншыя гаспадарчыя пабудовы:



Пабудова на высокіх “нагах” стаяла ў регіёне з рызыкай затаплення (мне здаецца, гэта збожжасховішча).








Кухні.

Звар`яцець гатаваць у такіх умовах:












Неее....Як мяне нi вабiць даўнiна i жыцце ў весцы, не жадала б я сабе такого жыцця, як у сялян у старыя часы. Працуешь увесь дзень, як конь, потым яшчэ ежу гатаваць у такiх спартанскiх умовах (ды яшчэ калi есць з чаго!), мыць бялiзну на ўсiх (і чым?), даглядаць жывелу, нараджаць кожны год-два па дзiцямi - а потым i сканаць у 40 гадоу пры родах дзесятага па лiку дзiцяцi....Нда...


Спальні:







Вясковая крама 1900 года. Калі б не рэклама, то было б падобна на савецкае ”сяльпо”(у лепшыя яго часы) – патэльня стаіць побач з чаравікамі.



Мне металічная каса асабліва падабаецца.




Спачатку падумала, прыстасаванне для вырабу гарэлкі.



Не...Гэта так лекавыя мазі вырабляліся...Чытала, што ў старыя часы мазі рабіліся на аснове свінога тлушчу – дадавалі лекавыя зёлкі ці яшчэ нешта...Потым усе разам неяк варылі ...


(продаж мазей)

Дахі з чароту...Для горных альпійскіх регіёнах нетыпова... Але ва ўсходніх «раўнінных» правінцыях, дзе шмат возераў і чароту – толькі такія дахі і рабілі раней.



Дамы з розных регіёнаў:











Свінарнік:




Вялiкiя сялянскiя двары былi няздольныя вясцi гаспадарку самастойна i таму трымалi парабкаў, часта некалькi - жанчын i мужчын. У кожнага парабка цi парабчанкi была свая "спецыялiзацыя" - працуючыя на палетках, даглядаючыя хатнюю жывелу, конюхi, гатуючыя ежу (для гаспадароў i парабкаў асобна). Цiкавы факт - яшчэ 100 гадоу таму у сельскай мясцовасцi Аўстрыi да 30-40 адсоткаў насельнiцтва складалi парабкi.

Мяне вельмi цiкавiць гэта з`ява парабчанства, многа чытаю апошнi час на гэту тэму. Гэта была адладжаная па працягу стагоддзяў i да дробязей упарадкаваная сiстэма, у якой кожны ведаў свае месца - i якая пачала развальвацца на пачатку 20-га стагоддзя. Але падрабязна аб гэтым як-небудзь наступны раз, так вельмi многа цiкавай iнфармацыi i асаблiвасцей, а таксама шмат адрозненняў ад падобнай з`явы у царскай Расii i Беларусi - "працоўныя кнiжкi", сiстэма аплаты i т.д..

Гэта хатка - часовы прытулак лесарубаў у лесе. Маленькае вакенца ўверсе: гэта імправізаваная печ, дым ідзе наверх, і дах не дазваляе дажджу патушыць агонь.



Уздоўж сцен – ложкі лесарубаў, у сярэдзіне «кухня».



Праца лесарубаў была вельмі цяжкая, было шмат трагічных выпадкаў. Таму і зараблялі яны недрэнна, але ў 40-45 гадоў яны ўжо былі старымі і хворымі, мусілі шукаць іншую працу.

Так вырабляўся драўнінны вугаль – пасечаныя дровы складваліся пэўным чынам і доўга паліліся, парахнелі, пакуль не ператвараліся ў вугаль.




Нешта звязанае с пчоламі:



Майстэрня по вырабу вяровак і канатаў.



Плот можна зрабіць і без цвікаў.



Дыванок:



“Аб`ект   МЖ” (калі вы былі апошні раз ў такім?):



Прыстасаванне для рэзкі капусты:



Кiслая капуста - гэта было наогул адзiн з асноуных прадуктаў сялянскага харчавання раней. Яе нарыхтоувалi бочкамi i елi усю зiму ў розных спалучэннях.

Рамествы:





Ткацкі станок (“і тчэ, забыўшыся, рука замест пярсіцкага ўзору цвяток радзімы васілька...”):



Майстэрня каваля (печ з горнам):



Майстэрня бондара:



Вінны склеп з вінаградным прэсам:



Аўстрыйскае віно мала вядома за межамі краіны, але ў самой краіне яно вельмі распаўсюджана. Вінаград вырошчваецца і апрацоўваецца на працягу стагоддзяў.


Можна назіраць традыцыйныя рамествы і выконвання пэўных аперацый. Згодна раскладу ў пэўныя дні працуе майстэрня каваля, цесляра, ганчара, ткача, бондара, майстэрня па вырабленню конскай збруі, можна паназіраць ці нават паўдзельнічаць у працэсе вэнджання мяса, акурвання сліў, выпечкі хлеба, папрасці кудзелю, паплесці вяроўкі, вырабіць драўляны «шыфер» для абіўкі даху, паварыць народныя лекі, зрабіць драўляны коўш

Не здолела абыйсці ўсе 100 будынкаў і заглянуць у іх. На гэта патрэбна шмат часу. Не наведала «баню» (проста ў начоўках мыліся), хатку, дзе бялізну мылі , майстэрню па вырабу гарэлкі. І прыстасвання, як робяць алей з гарбузовых семак, не бачыла. А яно проста павінна быць там! Бо Штырыя знакаміта сваім алеям з гарбузовых семак! Гарбузы чамусьцi асаблiва добра там (можа, глеба такая?). З iх робяць i пякуць шмат чаго, як i у Беларусi, але яшчэ i робяць славуты алей з яго семак..."Штырыйскi алей з гарбузовых семак" - гэта сусветна вядомая запатэнтаваная назва. Я доуга не адважвалась яго паспытаць - фарба нейкая падазроная, амаль чорная, мабыць горкая. А потым дужа ўпадабала яго... Штырыя вядома сваiм гарбузовай алеям, як Iталiя сваім алiўкавым алеям.



Працяг


  • 1
Спасибо. Интересно.

Какое интересное место! Дома очень разные. Есть довольно депрессивные, а есть светлые. Мне внешний вид домов нравится. Интересно, какие там запахи?

запахи там как обычно в деревенских домах: запах сырости, запах протопленной печи, потом какой-то то тяжелый "жилой" запах, которых так и не выветрился за столько лет.

Я так поняла, что это "основа" домов от 16 до 18 веков, а вот "начинка" и ремонт кое-где модернизированная - думаю, в доме 16 века побелили стены значительно позже.

Конечно, многое от материального положения зависело. Тирольский дом с каменными узорами - явно дом богатого челоека.

Представила себе запахи... В этот музей свозили основы домов со всей Австрии?
Что было любопытно, так это распятия. Они есть в каждом доме и везде разные, вероятно в зависимости от периода времени и от достатка. Очевидно, что есть дома богатых людей, где есть даже какие-то предметы роскоши. Эти предметы очень интересно рассматривать.

да со всех провинций свозили дома. Свозили постройки – фундамент, стены, крышу, пол – в общем, САМ дом и САМ сарай. Про «начинку» дома не знаю.... На домах стоит табличка, какого века дом, а не какого века кровать и посуда в нем.

Но можно логически предположить, что если дом был первоначально построен в 16 веке, то многие поколения жильцов сменили мебель – старую выбрасывали, новую заказывали или сами мастерили. Они же не думали о том, что в 21 веке их дом будет музей и надо обязательно сохранить всю мебель 16 века в первозданном виде. Вполне возможно, что мебель и предметы более новые - 17 или 18 века. Но я не знаю точно, просто предполагаю.

А жилые дома и сейчас стояли действительно по 400 лет и даже больше. И причем таких домов по австрии немало. Просто жильцы не продают их никому, сами ремонтируют и живут. Некоторые просто помешаны на старине – готовы инвестировать гораздо больше денег в ремонт дома с «прошлым», чем купить новый дом без «прошлого» дешевле.

Но Вы же видите на фото, в каком состоянии там пол и стены во многих домах – по меркам 21 века чтобы там жить семье, нужен обширнейший и дорогостоящий ремонт. И провести туда водопровод, канализацию, установить сантехнику, обновить трухлявые полы, стены, утеплить окна, сделать отопление – все стоит больших денег и времени. Вот поэтому некоторые небогатые семьи с удовольствием продают их музею или даже «самовывозом» бесплатно отдают, чтобы на этом месте что-то новое построить.

Ну да. У них нет культа икон, как в православной цервки. У католиков культ распятия и статуеток/фигур девы Марии.

Божа мой, як цікава! Дзякуй Вам вялікі!
Мда, нашыя знакамітыя Дудуткі трохі не дацягваюць да ўзроўню гэтага музэю...
Што цікава, ужо ў старадаўнія часы аўстрыякі звонку ўпрыгожвалі свае дамы кветкамі. Калі я была ў Нямеччыне, была вельмі ўражаная багацьцем кветак звонку дамоў, але палічыла, што гэта сучасная мода такая, але як выявілася дзякуючы Вашаму пасту, гэтая "мода" ідзе здавён. Прыгожа!
А вось пасьцельная бялізна старадаўніх часоў, відаць, уся спарахнела, бо цяжка паверыць, што даўней карысталіся каляровай невышыванай бялізнаю. І моцнае адрозьненьне ад нашага побыту - на ложках няма пакрывалаў, а падушкі ляжаць так, як на іх сьпяць - у нас жа ложкі абавязкова накрывалі (часьцей вышыванымі) пакрываламі, а падушкі ставілі гарызантальна і накрывалі (вышыванымі) накідкамі.

у 80х гадах ў Аўстрыі быў такі "праект" (под назвай "Каб не згубіць мінулае") міністэрства культуры, інстытуту сацыяльнаяй гісторыі - праз ТВ-праграммы і іншыя СМІ насельніцтва было "прызвана" дасылаць свае ўспаміны і фотаздымкі. Найбольш цікавыя былі выданы кнігамі, якія я зараз бяру ў бібліятэцы. Пісалі старыя (ці іх дзеці-унукі запісвалі іх успаміны ) - пра свае дзяцінства, пра побыт, таксама пра ўспаміны іх бацькоў і дзядоў, таму можна скласці болей меней дакладнае ўяленне пра сялянскі побыт з пачатку 19 стагоддзя.

Гэтыя ўспаміны былі выкарыстаны навукоўцамі-этнолагамі для навуковых распрацовак і дакументальных даследванняў.

Як мылі бялізну, як самі мыліся, што елі, як працавалі, як жылі семь`і і так далей...Да дробязей...Жыцце яшчэ 100 гадоў таму было вельмі цяжкае.

аўстрыйцы неяк больш свядомыя у партыятычным сэнсе. У весках (і не толькі) яшчэ носяць нацыянальную вопратку. І кожны шчыра ўпэўнены, што лепш краіны няма ў свеце.

Былі неяк на адпачынку ў адной весцы ў гарах. У маленькім вясковым гатэлі, які як пернік выглядаў. Там у калідоры стаяла шафа з кнігамі - для гасцей гатэлю. Я там пакапалася...І знайшла кнігу пра гэту веску (назву якой за 10 км ад яе ніхто нават і ня чуў!). Нейкая жыхарка вескі (гісторык-аматар) на працягу гадоў збірала матэрыял у архівах, размаўляла з жыхарамі, а потым выдала кнігу - гісторыя вескі, з лічбамі, фактамі, здымкамі. Не магла адарвацца, пакуль не дачытала...Упэўнена, гэты выпадак не адзіны.

так, нешта не бачыла пакрывалаў у іх.
Бялізна з ложкаў на здымках гэта мабыць, з 19 стагоддзя. Раней хучэй за ўсе яна была больш грубая, з сукна. Але наўрад ці яна захавалася...

чула, што музей у Строчыцах/Азерцах цікавей і сапраўднее, чем "навадзел" у Дудутках.

Так, у Строчыцах стаяць сапраўдныя старыя драўляныя хаты і там усярэдзіне старая мэбля - штосьці падобнае да хат у Аўстрыйскім музэі. Аднак там такі чыста музэй, бо там няма рамёстваў, хаты стаяць проста як музэйныя экспанаты. А ў Дудутках добра паказаныя рамёствы, нават самагонку сапраўдную можна пачаставаць (спачатку паглядзеўшы, як яе гоняць), або паесьці самаробнага хлеба, прыгатаванага ў сапраўднй сялянскай печы, або ў майстэрне каваля самім зрабіць сабе падкову "на шчасьце"... Хаця вакол збольшага стылізацыя пад старыну, а не сапраўдная старына.

Галіна, ці можаце растлумачыць адрозненнье страхі ад даха ў беларускай мове? Алег пытае ніжэй, а я не магу растлумачыць, хоць разумею.

Прабачце, што адказваю не адразу: адпачывала ад усяго, у тым ліку і ад інтэрнэту.
У прынцыпе, няма значнае розьніцы паміж страхою і дахам. Адно толькі, што слова "страха" побач з "крыша, кровля" мае яшчэ адно дадатковае значэньне - "край, свисающая часть крыши" - тое, што ў расейскай мове завецца "застреха". Ну, і звычайна гарадзкія "крыши" часьцей называюць дахам, а "крышу" сялянскае хаты - страхою (бо там ёсьць яшчэ і падстрэшша - месца пад страхою звонку хаты. А расейскі "чердак" - гэта, аднак, паддашак, хаця ён і пад страхою :)

Адказала не зусім туды :) Прадублюю для Алега ніжэй, бо наўрад ці ён загляне сюды, калі не атрымае паведамленьня.

Интересно. Интересней еще когда есть с чем сравнить. В Дудутках и Строчицах пока не был (в перспективе все :) ) был в Кижах. Постройки там собраны XIX века с русского севера. После посещения Кижей всегда негативно вспоминал советскую пропаганду как плохо жили крестьяне при царе (дом у крестьянина на русском севере был в три этажа). Стоят два дома рядом, один крестьянина середняка, второй зажиточного. Разница - у богача больше украшений в виде резьбы, а по площади одинаковые примерно. На первом этаже был полусарай полускотный двор, там размещались домашние животные, сани-телеги в зависимости от времени года и хозяйственный инвентарь, второй этаж жили дети со своими семьями, комната старшего сына (и его семьи, люлька висит с краю), комната второго сына и его семья. Комнат на втором этаже несколько было. На третьем этаже, под крышей, жил глава семейства с женой. И сейчас Австрию посмотрел, как люди жили, отдельно стоят хозпостройки и ни где ненаписано что все живут гуртом. Может это во много и от климата зависит. Еще такой момент, дома в музее стоят в отдельности или усабьбой показаны, в Кижах просто постройки собраны с интеръером внутри, что из себя усадьба престовляла не понятно. По топику. Жизни женщин действительно в то время не позавидуешь, горшки, чугунки, печку растопи, детям сопли вытри. 1897 году была первая перепись населения Российской империи, на вопросы переписчика -как зовут жену -Фамилия, Имя, Отчество? главы семейств часто отвечали -Да баба она, как ее еще должны звать? такие были нравы :( Видел на фото еще приспособу для шинковки капусты, так у нас накого типа, только поменьше до сих пор используют, у моих тетки с дядькой раньше были, мот и сейчас есть :) Прикольно смотрится реклама в магазине и сам интерьер, какой-то дикий запад :) Два момента по языку, там про лесоруба было сказано, лесоруб не работает, он працует (есть разница в этих словах) и второй ни где не могу найти толковый ответ чем отличается дах от стрэхи, одна знакомая препод мовы и литэратуры со своей тетей (заслуженный учитель РБ) сказали что это синонимы, но я так думаю должны быть различия или в строении или в покрытии. Печка для копчения еще прикольная, разобрали, перенесли, сложили, побелили и закоптили по свежей побелке, как рабочую :) Еще примечательный факт практически у всех народов. Население вроде однородно, говорит на одном языке, а вот жизненный уклад зависит от местности и ресурсов. Много камня - строят с камня, много глины - стороят с кирпича и черепицей кроют, много леса - все с леса стоит. Спасибо за маленькую экскурсию :)

Меня очень интересует социальная история (не только Австрии). Последнее время забросила романы, а в основном читаю документалистику или социальную историю.
В Австрии традиционно были большие крестьянские подворья (как по-русски "кулаки"). То есть жила семья "кулаков", держала дюжину, а то и больше батраков и батрачек. Особенно много батраков было у тех, кто на животноводстве специализировлася. Маленькие подворья еле выживали, едва себя могли прокормить, батраков не могли себе позволить.
в Австрии подворья и участки НЕ ДЕЛИЛИСЬ между детьми в отличие от России. ВСЕ наследовал старший сын, чтобы не дробить наследство. Младшие сыновья вынуждены были или работать батраком у своего собственного брата, или учить какое-то ремесло, или подаваться в город в рабочие.
Это большие подворья и были основой с/х Австрии.

И массовый исход деревенских жителей в города в 19 веке связан именно с этим явлением, что уходили младшие сыновья искать лучшей доли в городе и пополняли ряды пролетариата.

Батраки не имели права жениться. Поэтому много лет они копили, чтобы прикупить какой-то участок или домишко. Женщины батрачки были в особенно тяжелом положении. Беременную батрачку никто не жалел, а рожденных ею (незаконных) детей ей приходилось отдавать в какую-нить семью, которая за деньги смотрела батрацких детей (и на этом зарабатывала). Хозяева чаще всего не разрешали батракам оставлять детей в доме, лишний рот. Если у батрачки детей было несколько, она только и работала на их содержание всю жизнь - отправляла деньги в семью, шде дети содержались. Отцы (как правило батраки) обычно самоустранялись от содержания детей. Эти дети вырастали, почти не зная своих родителей, им дорога была тоже одна - в батраки.

А когда в 1918(?) году вышел закон, что все дети (и сыновья, и дочки) наследуют в равных долях, то система батрачества стала постепенно распадаться. Но еще вплоть до 50-60-х годов были батраки, но все меньше и меньше, в основном люди подилого возраста.

Няма значнае розьніцы паміж страхою і дахам. Адно толькі, што слова "страха" побач з "крыша, кровля" мае яшчэ адно дадатковае значэньне - "край, свисающая часть крыши" - тое, што ў расейскай мове завецца "застреха". Ну, і звычайна гарадзкія "крыши" часьцей называюць дахам, а "крышу" сялянскае хаты - страхою (бо там ёсьць яшчэ і падстрэшша - месца пад страхою звонку хаты. А расейскі "чердак" - гэта, аднак, паддашак, хаця ён і пад страхою :)

Падарожжа ў мінулае...

User falyosa referenced to your post from Падарожжа ў мінулае... saying: [...] Оригинал взят у в Падарожжа ў мінулае... [...]

Дзякуй, вельмі цікава!
Былі б фінансавыя магчымасці і не такое вар'яцкае заканадаўства ў нашай краіне. Можна б было і Строчыцы дадабудаваць нарэшче. Матэр'ялаў за 40 год існавання сабрана шмат, але рэалізаваць пакуль што немагчыма, так і ляжыць усё ў фондах, чакае свайго часу.

менавiта "фінансавыя магчымасці"...Такiм музеям цяжка iснаваць. Хоць дзяржава i пакрывае значную частку, але есць щмат непрадуглежанных затрат - i там трэба, i рвецца, i там... Там акрамя нятаннага бiлета стаяць скрынкi для збору грошай.

Зараз паглядзела фотаздымкі яшчэ раз. Усёж такі неглядзячы на адрозненні, вельмі шмат падобнага, асабліва ў хатнім начынні, да і ў архітэктуры так сама. Дах з закотам у хатке лесарубаў уразіў, вельмі архаічны архітэктурны элемент, у нас так сама сустракаецца. Такі самы абраз як на покуці на шостым фотаздымку, ёсць і ў нашым музеі, ён нават на вокладку каталога патрапіў http://vyshivanka.livejournal.com/103327.html

хатка лесарубаў гэта часовы прытулак - пакуль нарубiш дрэваў, пасячэш, зробiш вугаль i вернешся дадому. Таму яe осаблiва затратна не будавалi.

пра вокладку не зразумела. Там на вокладцы Iiсус.

Ну так, такі ж як на шостым фотоздымку,як высветляецца вельмі растыражыраваная была літаграфія.

  • 1